โครงการศึกษาแนวทางการปรับปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเหมืองลิกไนต์ อ.ลี้ จ.ลำพูน (AMD57)

โครงการศึกษาแนวทางการปรับปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเหมืองลิกไนต์ อ.ลี้ จ.ลำพูน (AMD57)

บริษัท เอสซีจี ซิเมนต์ จำกัด ได้หยุดทำการเหมืองลี้ จ.ลำพูน ตั้งแต่ปี 2553 และได้มีการติดตามตรวจวัดคุณภาพน้ำมาอย่างต่อเนื่อง จากผลการตรวจวัดที่ผ่านมาพบว่าน้ำในบ่อเหมืองมีแนวโน้มที่จะมีพีเอชต่ำลงในขณะที่มีแมงกานีสเพิ่มขึ้น ปรากฏการณ์นี้แสดงให้เห็นว่ามีการปนเปื้อนของสารที่มีความเป็นกรด (Acid Mine Drainage, AMD) ซึ่งเป็นปัญหามลพิษด้านสิ่งแวดล้อมที่มักพบในการทำเหมืองถ่านหินบางแห่ง  ภาวะความเป็นกรดนี้อาจเกิดขึ้นจากการชะล้างและการซึมผ่านของนํ้าบาดาลที่ไหลผ่านมูลดินและถ่านหินในบ่อเหมือง เนื่องจากในถ่านหินหรือดินปนเศษถ่านหินมักจะมีกำมะถันและสารประกอบของกำมะถัน เช่น ไพไรต์ ปนเปื้อนอยู่ และเมื่อมูลดินและถ่านหินที่มีกำมะถันและไพไรต์ถูกทำให้สัมผัสกับความชื้นและออกซิเจนในบรรยากาศเหนือผิวดินแล้วทำปฏิกิริยากันเกิดเป็นกรดซัลฟิวริกซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดกรดของน้ำในบ่อเหมือง

จากผลการศึกษาของหน่วยวิจัยกลศาสตร์ธรณี สำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี พบว่า เศษถ่านหินที่บริเวณด้านทิศเหนือของบ่อเหมืองส่งผลให้เกิดกรดลงสู่ผิวดินและเกิดชะล้างลงสู่บ่อน้ำในเหมืองได้ ทางบริษัทฯ จึงได้ทำการกำจัดเศษถ่านหินโดยการขุดขนขึ้นมาล้างที่โรงล้างของ บมจ.บ้านปู ซึ่งตั้งอยู่ข้างเคียง และทำการปิดทับบริเวณที่อาจส่งผลให้เกิดกรดและโลหะหนักปนเปื้อนลงในน้ำขุมเหมืองด้วยหินปูนบดและหน้าดินสำหรับปลูกพืชฟื้นฟูสภาพพื้นที่ผ่านการทำเหมืองให้ใกล้เคียงสภาพธรรมชาติเดิม

เพื่อให้น้ำขุมเหมืองสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ และป้องกันการเกิดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมได้ในอนาคต บริษัท เอสซีจี ซิเมนต์ จำกัด จึงเห็นสมควรให้คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทำการศึกษาเพื่อหาแนวทางในการปรับปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเหมืองลี้ ให้มีพีเอชและแมงกานีสอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน อีกทั้งหาแนวทางการป้องกันการปนเปื้อนของพีเอช และแมงกานีสในบ่อเหมืองเพื่อไม่ให้ในอนาคตจะกลับมามีแนวโน้มการปนเปื้อนที่สูงอีก และเพื่อให้มีการฟื้นฟูเหมืองและให้ชุมชนสามารถนำน้ำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืนอีกด้วย

วัตถุประสงค์

1) เพื่อหาแนวทางในการปรับปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเหมืองลี้ ให้มีพีเอชและแมงกานีสอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดินซึ่งมิใช่น้ำทะเล (น้ำมีคุณภาพ pH 5-9และ Mn<1 ppm)

2) เพื่อหาแนวทางในการป้องกันการปนเปื้อนของแมงกานีสในน้ำบ่อเหมือง เพื่อหาแนวทางความเป็นไปได้ในการนำน้ำออกจากเหมืองเพื่อให้ชุมชนได้ใช้ด้านการเกษตร

ขอบเขตการศึกษาและดำเนินงาน

1) ศึกษาแนวทางในการปรับปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเหมืองที่เลือกใช้ คือ การลดปริมาณแมงกานีสด้วยวิธีสร้างตะกอน (precipitation) แมงกานีสคาร์บอเนต เปรียบเทียบกับวิธีออกซิเดชันด้วยอากาศ สารสร้างตะกอนที่เลือกใช้ ได้แก่ หินฝุ่น, เถ้าลอยลิกไนต์, เถ้าหนักลิกไนต์, ปูนขาว และเถ้าโซดา  ส่วนการหาชนิด ปริมาณสารสร้างตะกอน และ สภาวะที่เหมาะสม เป็นการทดลองในห้องปฏิบัติการโดยวิธีทีละเท

2) กำหนดแนวทางในการป้องกันการปนเปื้อนของแมงกานีสในน้ำบ่อเหมือง ประกอบด้วยการศึกษาหาที่มาของแมงกานีส จากชั้นดิน ชั้นดินปนถ่านหิน ชั้นถ่านหิน และจากน้ำซับ เพื่อให้ทราบสาเหตุของการปนเปื้อนในน้ำบ่อเหมือง และการหาวิธีการป้องกันการปนเปื้อน

3) ศึกษาแนวทางความเป็นไปได้ในการนำน้ำออกจากขุมเหมืองเพื่อให้ชุมชนนำไปใช้ด้านการเกษตร โดยการศึกษาเปรียบเทียบคุณภาพของน้ำในบ่อเหมืองภายหลังการบำบัดกับมาตรฐานคุณภาพน้ำเพื่อการชลประทานหรือ มาตรฐานน้ำทิ้งลงคลองชลประทาน